Nền kinh tế tri thức là gì? Vai trò, biểu hiện của nền kinh tế tri thức trong môn Giáo dục Kinh tế và Pháp luật

Nền kinh tế tri thức là gì? Vai trò, biểu hiện của nền kinh tế tri thức trong môn Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (Hình ảnh từ Internet)

Nền kinh tế tri thức là gì?

Nền kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế trong đó các quyết định sản xuất, phân phối và giá cả hàng hóa, dịch vụ được quyết định chủ yếu bởi tương tác cung - cầu và cạnh tranh, thay vì mệnh lệnh nhà nước. Đây là mô hình vận hành dựa trên cơ chế thị trường, cho phép doanh nghiệp tự do cạnh tranh, tìm kiếm lợi nhuận và người tiêu dùng tự do lựa chọn. 

Đặc điểm nền kinh tế tri thức như sau:

Nền kinh tế tri thức là một hệ thống kinh tế trong đó sản xuất hàng hóa và dịch vụ chủ yếu dựa trên các hoạt động sử dụng tri thức nhằm góp phần thúc đẩy sự đổi mới kỹ thuật và khoa học. Nền kinh tế tri thức có một số đặc điểm sau:

- Tri thức là nguồn vốn vô hình to lớn, quan trọng trong đầu tư phát triển, nền kinh tế dựa chủ yếu vào tri thức và vốn con người.

- Sáng tạo là động lực của sự phát triển, các doanh nghiệp và tổ chức phải liên tục tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

- Nền kinh tế có tính chất toàn cầu hóa, trong đó mạng thông tin trở thành cơ sở hạ tầng quan trọng nhất của xã hội.

- Nền kinh tế liên quan mật thiết đến các hoạt động giáo dục và nghiên cứu, những hoạt động này cung cấp nguồn lực quan trọng, chất lượng cho việc phát triển tri thức và thông tin.

- Lực lượng lao động có tay nghề, trình độ cao, phải liên tục học hỏi và áp dụng các kỹ năng của họ để thực hành kiến thức một cách hiệu quả.

- Nền kinh tế có hệ thống đổi mới liên tục, các doanh nghiệp phải cập nhật xu thế, công nghệ để theo kịp với sự phát triển toàn cầu.

Biểu hiện của nền kinh tế tri thức là gì?

Nền kinh tế tri thức có những biểu hiện cơ bản như sau:

- Tri thức đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, là vốn và là yếu tố quyết định của sự phát triển. Tri thức được tích lũy, chuyển giao và ứng dụng vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý.

- Sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng của các ngành công nghiệp truyền thống, tăng tỷ trọng của các ngành công nghệ cao, dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao. Các ngành này đòi hỏi một lượng lớn lao động có trình độ cao, có khả năng sáng tạo và đổi mới.

- Đẩy nhanh tốc độ sáng tạo công nghệ mới, đặc biệt là các công nghệ số, thông minh và xanh. Các công nghệ này giúp nâng cao năng suất, chất lượng, an toàn và hiệu quả của sản phẩm và dịch vụ, giảm thiểu rủi ro và chi phí, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

- Ứng dụng công nghệ thông tin rộng rãi trong các lĩnh vực khác nhau của xã hội, như giáo dục, y tế, văn hóa, chính trị... Công nghệ thông tin giúp cải thiện khả năng tiếp cận, trao đổi và chia sẻ thông tin và tri thức, tăng cường giao tiếp và hợp tác giữa các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước.

- Xây dựng một xã hội học tập, trong đó mọi người được khuyến khích học suốt đời để nâng cao kiến thức, kỹ năng và ý thức của mình. Xã hội học tập cũng là một môi trường thuận lợi để phát triển các hoạt động khoa học nghiên cứu, phát minh sáng chế và ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn.

- Thúc đẩy tiến trình dân chủ hóa, trong đó người dân được tham gia vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của mình. Dân chủ hóa cũng giúp tạo ra sự minh bạch, công bằng và trách nhiệm trong hoạt động của các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

Vai trò của nền kinh tế tri thức trong môn Giáo dục Kinh tế - Pháp luật

Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ban hành kèm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT (được sửa đổi bởi Thông tư 20/2021/TT-BGDĐT, Thông tư 13/2022/TT-BGDĐT) thì nội dung giáo dục công dân được phân chia theo hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp. 

Theo đó, có thể hiểu môn Giáo dục kinh tế và pháp luật là môn học giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, pháp luật và kinh tế.

Nền kinh tế tri thức giữ vai trò quan trọng trong môn Giáo dục Kinh tế - Pháp luật, giúp học sinh hiểu rõ bản chất của nền kinh tế hiện đại, trong đó tri thức, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố quyết định sự phát triển. Thông qua nội dung này, học sinh không chỉ nhận thức được mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và pháp luật, đặc biệt là các vấn đề như quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền hay chuyển giao công nghệ, mà còn được định hướng về học tập suốt đời, rèn luyện kỹ năng số và tư duy sáng tạo để thích ứng với thị trường lao động trong thời đại số. Đồng thời, việc tìm hiểu nền kinh tế tri thức còn góp phần bồi dưỡng ý thức công dân, nâng cao trách nhiệm sử dụng công nghệ đúng pháp luật và tham gia phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

Hãy ghé Giáo dục Công dân - Kinh tế & Pháp luật nơi những bài học Công dân, Kinh tế và Pháp luật bước ra khỏi trang sách để đi vào đời sống. Ở đó, người học không chỉ học điều đúng - sai về lý thuyết, mà còn học cách suy nghĩ, cách lựa chọn và cách chịu trách nhiệm với hành động của mình. Mỗi nội dung được xây dựng như một câu chuyện gần gũi, giúp người học dần hình thành tư duy pháp luật, ý thức công dân và bản lĩnh sống giữa xã hội nhiều biến động.