Sổ tay nghiệp vụ kiểm tra xuất xứ hàng hóa theo các Hiệp định thương mại tự do (Quyết định 2088/QĐ-CHQ)

Sổ tay nghiệp vụ kiểm tra xuất xứ hàng hóa theo các Hiệp định thương mại tự do (Quyết định 2088/QĐ-CHQ) (Hình từ văn bản)

Ngày 25/12/2025, Cục trưởng Cục Hải quan ban hành Quyết định 2088/QĐ-CHQ về Sổ tay nghiệp vụ kiểm tra xuất xứ hàng hóa theo các Hiệp định thương mại tự do.

Quyết định 2088/QĐ-CHQ

Sổ tay nghiệp vụ kiểm tra xuất xứ hàng hóa theo các Hiệp định thương mại tự do (Quyết định 2088/QĐ-CHQ)

Sổ tay Nghiệp vụ “Kiểm tra xuất xứ hàng hóa theo các hiệp định thương mại tự do” này được biên soạn nhằm tổng hợp hệ thống cơ sở pháp lý và hướng dẫn quy trình kiểm tra, xác định xuất xứ hàng hóa nhập khẩu, phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý nhà nước về hải quan. Tài liệu được xây dựng trong bối cảnh Việt Nam triển khai thực thi 17 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đã ký. Việc áp dụng đúng, thống nhất quy tắc xuất xứ vì vậy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa bảo đảm tuân thủ cam kết quốc tế, vừa góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Quy tắc xuất xứ (Rules of Origin – ROO) là tập hợp các tiêu chí để xác định quốc gia nơi hàng hóa được sản xuất hoặc được coi là có xuất xứ. Sổ tay phân loại hai nhóm chính: (i) ROO ưu đãi, áp dụng trong khuôn khổ các FTA để xác định hàng hóa đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan; và (ii) ROO không ưu đãi, phục vụ các mục tiêu quản lý khác như chống bán phá giá, chống trợ cấp và thống kê thương mại. Cùng với quá trình toàn cầu hóa và phân tách chuỗi giá trị, ROO có xu hướng ngày càng được tiêu chuẩn hóa theo các tiêu chí chung (RVC, CTC/CTH/CTSH, PSR), đồng thời mở rộng cơ chế tự chứng nhận, số hóa chứng từ và tăng cường cộng gộp giữa các quốc gia thành viên.

Chương II của Sổ tay cung cấp phân tích chuyên đề đối với từng FTA, bao gồm: hệ thống tiêu chí xác định xuất xứ, quy tắc cụ thể mặt hàng; cơ chế cộng gộp (toàn phần, từng phần); danh mục công đoạn gia công đơn giản; điều kiện vận chuyển trực tiếp; và quy trình chứng nhận, kiểm tra xuất xứ (cấp C/O, cấp sau, giáp lưng, xử lý sai sót, miễn nộp chứng từ…). Việc hệ thống hóa nội dung theo từng hiệp định giúp cán bộ hải quan áp dụng đúng quy định và hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả ưu đãi thuế quan từ các FTA.

Việc song song áp dụng nhiều bộ quy tắc xuất xứ khác nhau tạo ra sự chồng chéo phức tạp, làm tăng rủi ro nghiệp vụ và tạo điều kiện phát sinh hành vi gian lận xuất xứ, đặc biệt trong các ngành hàng có nguy cơ cao như thép, năng lượng tái tạo… Trước bối cảnh đó, Cục Hải quan xác định kiểm soát và phòng chống gian lận xuất xứ là nhiệm vụ trọng tâm. Các giải pháp được triển khai theo hướng: hoàn thiện cơ sở pháp lý, nội luật hóa kịp thời cam kết quốc tế (như Thông tư 33/2023/TT-BTC); tăng cường quản lý rủi ro theo nhóm doanh nghiệp/mặt hàng trọng điểm; và hiện đại hóa công tác kiểm tra thông qua các hệ thống trao đổi dữ liệu điện tử (EODES, Cơ chế một cửa ASEAN).

Sổ tay được sử dụng như tài liệu nghiệp vụ trọng yếu nhằm đảm bảo tính minh bạch, chính xác và thống nhất trong áp dụng quy tắc xuất xứ; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng đầy đủ lợi ích từ các FTA và nâng cao năng lực kiểm soát của cơ quan Hải quan trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Tải về Sổ tay nghiệp vụ kiểm tra xuất xứ hàng hóa theo các Hiệp định thương mại tự do tại đây:

Sổ tay nghiệp vụ

Xem thêm tại Quyết định 2088/QĐ-CHQ có hiệu lực thi hành từ ngày 25/12/2025.