Các nội dung dự kiến được sửa đổi tại dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi

Các nội dung dự kiến được sửa đổi tại dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi (Hình ảnh từ Internet)

Bộ Tư pháp đã ban hành dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Dự thảo Luật Hộ tịch

Các nội dung dự kiến được sửa đổi tại dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi

Trên cơ sở 05 chính sách của Luật Hộ tịch (sửa đổi) đã được Chính phủ thông qua, dự thảo Luật sửa đổi Luật Hộ tịch năm 2014 nhằm thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm quyền nhân thân, quyền công dân của cá nhân, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân; nâng cấp, phát triển Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số quốc gia; khắc phục hạn chế, vướng mắc trong triển khai thi hành Luật Hộ tịch 2014; chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức thực hiện công tác hộ tịch bảo đảm tiêu chuẩn, năng lực phù hợp với vị trí việc làm, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về hộ tịch, cụ thể dự thảo luật dự kiến sửa đổi một số nội dung như sau:

(1) Sửa đổi các quy định về phân quyền đăng ký hộ tịch 

Sau quá trình triển khai thực hiện các nhiệm vụ về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP, Nghị định 121/2025/NĐ-CP, Bộ Tư pháp đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ này cơ bản bảo đảm tính khả thi. Ngoài ra, thực hiện Kết luận 192-KL/TW, Kết luận 195- KL/TW, ngày 28/9/2025, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Bộ Nội vụ thu thập, tổng hợp kết quả đánh giá của địa phương đối với các nhiệm vụ phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền tại các văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Kết quả cho thấy, các địa phương không có kiến nghị, phản ánh liên quan đến quy định của pháp luật về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực hộ tịch. 

Do vậy, nhằm bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp theo chỉ đạo của Đảng và Nhà nước thời gian qua, dự thảo Luật sửa đổi 11 Điều của Luật Hộ tịch năm 2014 có quy định liên quan đến thẩm quyền đăng ký hộ tịch, trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch của Ủy ban nhân dân cấp xã để tiếp nhận thẩm quyền đăng ký tất cả các loại việc về hộ tịch; phân định lại trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch theo hướng cấp Trung ương và cấp tỉnh chỉ tập trung vào thực hiện quản lý nhà nước. Việc phân quyền triệt để, xác định thống nhất thẩm quyền đăng ký tất cả các việc hộ tịch thuộc UBND cấp xã; phân định rõ trách nhiệm quản lý của Trung ương, cấp tỉnh giúp đơn giản hóa các TTHC trong lĩnh vực hộ tịch; thuận lợi cho cơ quan đăng ký hộ tịch, người dân trong xác định thẩm quyền đăng ký hộ tịch, tránh tình trạng đăng ký hộ tịch sai thẩm quyền, làm ảnh hưởng đến công tác quản lý, uy tín về giá trị giấy tờ hộ tịch, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. 

(2) Sửa đổi quy định về tiếp nhận, giải quyết đăng ký hộ tịch theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú, ưu tiên khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử 

- Dự thảo Luật quy định thẩm quyền đăng ký hộ tịch theo hướng cho phép người dân thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú đối với tất cả các việc hộ tịch. 

- Thực hiện chủ trương tại Nghị quyết 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, quy định của Luật Tổ chức Quốc hội (Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội...), dự thảo Luật sửa đổi toàn bộ các quy định về thủ tục đăng ký hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp xã, quy định rõ thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch, bảo đảm bao quát toàn bộ các trường hợp đăng ký hộ tịch (cả trong nước và có yếu tố nước ngoài). 

Các quy định cụ thể về điều kiện thực hiện, thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch - là những nội dung dễ thay đổi, biến động, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết theo hướng cắt giảm giấy tờ phải nộp, xuất trình đã khai thác được trong các cơ sở dữ liệu, rút ngắn và bảo đảm khả thi về thời hạn giải quyết, trả kết quả đăng ký hộ tịch. 

- Dự thảo Luật sửa đổi các quy định về phương thức yêu cầu, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo hướng linh hoạt, thuận lợi hơn, khẳng định người dân có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tiếp hoặc gửi qua hệ thống bưu chính hoặc trên môi trường điện tử. 

Dự thảo Luật cũng giao Chính phủ quy định chi tiết việc đăng ký hộ tịch trực tuyến (bảo đảm thực hiện đăng ký hộ tịch trực tuyến đối với tất cả các thủ tục về hộ tịch, trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục (trừ thủ tục đăng ký kết hôn, đăng ký giám hộ - là các việc hộ tịch có điều kiện, cần xác định các bên còn sống, thể hiện rõ sự tự nguyện, đủ năng lực hành vi dân sự hoặc đủ khả năng thực hiện trách nhiệm giám hộ tại thời điểm đăng ký). 

- Dự thảo Luật sửa đổi quy định về Sổ hộ tịch theo hướng: Sổ hộ tịch được lập tại cơ quan đăng ký hộ tịch để xác nhận hoặc ghi các sự kiện hộ tịch quy định tại Điều 4 của Luật này; giao Bộ Tư pháp hướng dẫn chi tiết chế độ lập, quản lý, sử dụng Sổ hộ tịch theo hướng giảm bớt thời gian tác nghiệp, tăng cường hiệu quả của dữ liệu điện tử, chỉ yêu cầu việc mở sổ giấy đối với việc đăng ký kết hôn (do yêu cầu kết hôn phải có đủ chữ ký của hai bên). Quy định này cũng phù hợp với xu hướng của nhiều nước trong khu vực và trên thế giới (Pháp, CHLB Đức, Nhật Bản, Trung Quốc, hầu hết các quốc gia Đông Nam Á...). 

Dự thảo Luật sửa đổi các quy định về giấy tờ hộ tịch theo hướng xác định giấy tờ hộ tịch bao gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử, văn bản xác nhận hộ tịch là kết quả giải quyết các việc hộ tịch khác do cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch có thẩm quyền cấp, xác nhận. 

Theo quy định của Luật Hộ tịch năm 2014, trích lục hộ tịch là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp nhằm chứng minh sự kiện hộ tịch của cá nhân đã đăng ký tại cơ quan đăng ký hộ tịch, trong đó trích lục khai tử là một trong các loại trích lục hộ tịch. 

Tuy nhiên, theo quy định của một số lĩnh vực chuyên ngành khác thì trích lục là trích một phần thông tin từ bản chính (ví dụ như trích lục bản án, trích lục án tích, trích lục đất đai...), gây ra hiểu nhầm trích lục hộ tịch là bản sao giấy tờ hộ tịch. Do vậy, tại dự thảo Luật đã xây dựng theo hướng Giấy tờ hộ tịch bao gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và văn bản xác nhận đối với đăng ký các sự kiện hộ tịch còn lại do cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch có thẩm quyền cấp, xác nhận (cụ thể: thay Trích lục khai tử bằng Giấy chứng tử, thay Trích lục bằng Xác nhận - ví dụ: Xác nhận TTHN, Xác nhận đăng ký nhận cha mẹ con, Xác nhận giám hộ ...). 

Bên cạnh đó, việc cấp giấy tờ hộ tịch, Chính phủ sẽ quy định cụ thể theo hướng tất cả các việc hộ tịch đều cấp bản điện tử giấy tờ hộ tịch; chỉ cấp bản giấy đối với các sự kiện hộ tịch thiết yếu, quan trọng (khai sinh, kết hôn, khai tử), các loại việc khác cấp bản giấy khi có yêu cầu của người dân. 

(3) Sửa đổi quy định về Cơ sở dữ liệu hộ tịch 

Dự thảo Luật xác định Cơ sở dữ liệu hộ tịch (CSDLHT) là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng, quản lý tập trung từ Trung ương đến địa phương do Bộ Tư pháp quản lý; được bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp; kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác; bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin của cá nhân trong các lần thu thập, cập nhật, điều chỉnh trong cơ sở dữ liệu; sử dụng thống nhất thuật ngữ “Cơ sở dữ liệu hộ tịch” để phù hợp với Luật Dữ liệu và Luật Giao dịch điện tử (Chương III dự thảo Luật). 

(4) Sửa đổi quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch, công chức làm công tác hộ tịch 

- Dự thảo Luật sửa đổi quy định về trách nhiệm UBND cấp tỉnh trong việc chỉ đạo thực hiện đăng ký, quản lý hộ tịch; thu hồi, hủy bỏ giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch cấp, đăng ký trái quy định pháp luật; cơ chế ủy quyền cho Giám đốc Sở Tư pháp thực hiện hoạt động này (Điều 33 dự thảo Luật). 

Dự thảo Luật sửa đổi quy định về trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc bảo đảm trang thiết bị, cơ sở hạ tầng, kinh phí xây dựng, cập nhật, khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử trong phạm vi địa phương quản lý; tổng hợp, đánh giá tình hình thực hiện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch và thống kê số liệu đăng ký hộ tịch báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Điều dự thảo Luật). 

(5) Sửa đổi quy định về người làm công tác hộ tịch 

Để phù hợp với quy định của Luật cán bộ, công chức, dự thảo Luật quy định: Người làm công tác hộ tịch bao gồm công chức thực hiện công tác hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp xã; công chức của Sở Tư pháp được giao thực hiện công tác hộ tịch; viên chức ngoại giao, lãnh sự được giao thực hiện công tác hộ tịch tại Cơ quan đại diện (khoản 9 Điều 3).

Dự thảo Luật giao Chính phủ chỉ đạo rà soát, bồi dưỡng nghiệp vụ hộ tịch, kiện toàn đội ngũ công chức thực hiện công tác hộ tịch nhằm xây dựng một đội ngũ công chức làm công tác hộ tịch chuyên trách; quy định điều kiện, tiêu chuẩn nghiệp vụ, đào tạo, bồi dưỡng cho công chức thực hiện công tác hộ tịch bảo đảm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao trong Luật (khoản 3 Điều 28). Theo đó, điều kiện, tiêu chuẩn của công chức hộ tịch cấp xã sẽ cần đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tiêu chuẩn chung của công chức, tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, khả năng khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu hộ tịch, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các tiêu chuẩn khác theo quy định của pháp luật. 

Xem thêm dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.